Eski "var"

O’zgaruvchanlar haqidagi birinchi bobda biz o’zgaruvchanlarni e’lon qilishning uchta usulini eslatib o’tdik:

1. let
2. const
3. var

Leksik muhit uchun let va const bir xil yo’l tutishadi.

Ammo var – bu juda qadimgi zamonlardan kelib chiqqan juda boshqacha jonzod. Odatda zamonaviy skriptlarda ishlatilmaydi, ammo baribir eskilarida yashiringan.

Agar siz bunday skriptlar bilan tanishishni rejalashtirmasangiz, ushbu bobdan voz kechishingiz yoki uni kechiktirishingiz mumkin, ammo keyinroq sizni tishlab qolish ehtimoli bor.

Birinchi qarashdanoq, var let ga o’xshash ish bajaradi. Ya’ni, o’zgaruvchanni e’lon qiladi:

function sayHi() {
  var phrase = "Salom"; // mahalliy o'zgaruvchan, "let" o'rniga "var"

  alert(phrase); // Salom

But internally `var` is a very different beast, that originates from very old times. It's generally not used in modern scripts, but still lurks in the old ones.

If you don't plan on meeting such scripts you may even skip this chapter or postpone it.

...Ammo bu yerda farqlar mavjud.

## "var" blok doirasiga ega emas

`var` o'zgaruvchanlari funktsiya miqyosida yoki global bo'lib, ular bloklar orqali ko'rinadi.

Masalan:

```js run
if (true) {
  var test = true; // "let" o'rniga "var" ishlatildi
}

alert(test); // true, o'zgaruvchanni if dan keyin yashaydi

Agar biz 2-satrda let test dan foydalansak, u holda alert ko’rinmaydi. Ammo var kod bloklarini e’tiborsiz qoldiradi, shuning uchun bizda global test mavjud.

Xuddi shu narsa tsiklar uchun: var blok-yoki tsikl-lokal bo’lishi mumkin emas:

for (var i = 0; i < 10; i++) {
  var one = 1;
  // ...
}

alert(i); // 10, "i" tsikldan keyin ko'rinadi, bu global o'zgaruvchandir

Agar kod bloki funktsiya ichida bo’lsa, var funktsiya darajasidagi o’zgaruvchanga aylanadi:

function sayHi() {
  if (true) {
    var phrase = "Salom";
  }

  alert(phrase); // ishlaydi
}

sayHi();
alert(phrase); // ReferenceError: phrase is not defined

Ko’rib turganimizdek, var if, for yoki boshqa kod bloklari orqali parchalanadi. Buning sababi shundaki, uzoq vaqt oldin JavaScript-ni bloklarida leksik muhit yo’q edi. Va var – bu uning qoldig’i.

“var” funktsiya boshlanganda bajariladi

var deklaratsiyalari funktsiya boshlanganda bajariladi (yoki global uchun skript boshlanadi).

Boshqacha qilib aytganda, var o’zgaruvchanlari funktsiya bajarilishidan boshlab, ta’rif qayerda bo’lishidan qat’i nazar (ta’rif ichki funktsiyada emas deb taxmin qilinadi).

Shunday qilib, ushbu kod:

function sayHi() {
  phrase = "Salom";

  alert(phrase);

  var phrase;
}
sayHi();

…Texnik jihatdan shu bilan bir xil (yuqoridagi var phrase):

function sayHi() {
  var phrase;

  phrase = "Salom";

  alert(phrase);
}
sayHi();

…Yoki shunday (esda tutingki, kod bloklari e’tiborga olinmaydi):

function sayHi() {
  phrase = "Salom"; // (*)

  if (false) {
    var phrase;
  }

  alert(phrase);
}
sayHi();

Odamlar bunday xatti-harakatni “hoisting” (ko’tarish) deb ham atashadi, chunki barcha var funktsiyalarni yuqori qismiga “yuzaga chiqadi” (ko’tarilgan).

Shunday qilib, yuqoridagi misolda, if (false) shox hech qachon bajarilmaydi, ammo bu muhim emas. Uning ichidagi var funktsiya boshida bajariladi, shuning uchun (*) momentida o’zgaruvchan mavjud.

Deklaratsiyalar ko’tariladi, ammo tayinlashlar yo’q.

Buni quyidagi misol bilan namoyish qilish yaxshiroqdir:

function sayHi() {
  alert(phrase);

  var phrase = "Salom";
}

sayHi();

var phrase = "Salom" satrida ikkita amal mavjud:

1. O’zgaruvchan deklaratsiya var
2. O’zgaruvchan tayinlash =

Deklaratsiya funktsiyani bajarish boshlanganda (“ko’tarilgan”) bajariladi, ammo tayinlash har doim paydo bo’lgan joyda ishlaydi. Shunday qilib kod asosan shunday ishlaydi:

function sayHi() {
  var phrase; // deklaratsiya boshida ishlaydi...

  alert(phrase); // undefined

  phrase = "Hello"; // ...tayinlash - ijro etilishi unga yetganda.
}

sayHi();

Barcha var deklaratsiyalari funktsiya boshlanganda bajarilganligi sababli, biz ularga istalgan joyda murojaat qilishimiz mumkin. Ammo o’zgaruvchanlar tayinlanmaguncha aniqlanmagan.

Yuqoridagi ikkala misolda ham alert xatosiz ishlaydi, chunki phrase o’zgaruvchani mavjud. Ammo uning qiymati hali tayinlanmagan, shuning uchun u undefined ni ko’rsatadi.

Xulosa

var ning ikkita asosiy farqlari mavjud:

1. O’zgaruvchanlar blok doirasiga ega emas, ular funktsiya darajasida minimal ko’rinadi.
2. O’zgaruvchan deklaratsiyalar funktsiya boshlanganda bajarilinadi.

Global obyekt bilan bog’liq yana bir kichik farq bor, buni keyingi bobda ko’rib chiqamiz.

Ushbu farqlar, aslida, ko’pincha yomon narsadir. Blok darajasidagi o’zgaruvchanlar – bu juda yaxshi narsa. Shuning uchun let standartga ancha oldin kiritilgan va endi o’zgaruvchanni e’lon qilishning asosiy usuli (const bilan birga).