Konstruktor, operator "new"

Oddiy {...} sintaksisi bitta obyektni yaratishga imkon beradi. Ammo ko’pincha biz shunga o’xshash ko’plab obyektlarni yaratishimiz kerak, masalan, bir nechta foydalanuvchi yoki menyu elementlari va boshqalar.

Buni konstruktor funktsiyalari va "new" operator yordamida amalga oshirish mumkin.

Konstruktor funktsiyalari

Konstruktor funktsiyalari texnik jihatdan muntazam funktsiyalardir. Ammo ikkita shart mavjud:

1. Ular birinchi bo’lib katta harf bilan nomlangan.
2. Ular faqat "new" operatori bilan bajarilishi kerak.

Masalan:

function User(name) {
  this.name = name;
  this.isAdmin = false;
}

let user = new User("Elbek");

alert(user.name); // Elbek
alert(user.isAdmin); // false

Agar funktsiya new User(...) sifatida bajarilsa, u quyidagi amallarni bajaradi:

1. Yangi bo’sh obyekt yaratilib, this ga tayinlangan.
2. Funktsiya tanasi bajariladi. Odatda u this ni o’zgartiradi, unga yangi xususiyatlar qo’shadi.
3. this ning qiymati qaytariladi.

Boshqacha qilib aytganda, new User(...) quyidagicha ishlaydi:

function User(name) {
  // this = {};  (bevosita)

  // bunga xususiyatlarni qo'shish
  this.name = name;
  this.isAdmin = false;

  // return this;  (bevosita)
}

Shunday qilib, new User("Elbek") ning natijasi quyidagicha:

let user = {
  name: "Elbek",
  isAdmin: false,
};

Endi biz boshqa foydalanuvchilarni yaratmoqchi bo’lsak, new User("Oybek"), new User("Aziza") va boshqalarni chaqirishimiz mumkin. Har safar literallardan foydalanishdan ancha qisqa, shuningdek o’qish oson.

Bu konstruktorlarning asosiy maqsadi – qayta foydalanish mumkin bo’lgan obyekt yaratish kodini amalga oshirish.

Yana bir bor ta’kidlab o’tamiz – texnik jihatdan har qanday funktsiyani konstruktor sifatida ishlatish mumkin. Ya’ni: har qanday funktsiyani new bilan ishlatish mumkin va u yuqoridagi algoritmni bajaradi. “Birinchi bo’lib katta harf” funktsiya new bilan bajarilishini tushuntirish uchun umumiy kelishuvdir.

let user = new function() {
  this.name = "Elbek";
  this.isAdmin = false;

  // ...foydalanuvchi yaratish uchun boshqa kod
  // balki murakkab mantiq va ifodalar
  // ichki o'zgaruvchanlar va boshqalar
};

Ikki sintaksisli konstruktorlar: new.target

Funktsiyaning ichida biz uni new bilan yoki yo’q holda, new.target maxsus xususiyati yordamida tekshirishimiz mumkin.

Oddiy chaqiruvlar uchun bo’sh va agar new bilan chaqirilsa, funktsiyaga teng:

function User() {
  alert(new.target);
}

// "new" siz:
User(); // undefined

// "new" bilan:
new User(); // function User { ... }

Buning yordamida new va oddiy chaqiruvlar bir xil ishlashiga imkon berish uchun foydalanish mumkin. Ya’ni, xuddi shu obyektni yarating:

function User(name) {
  if (!new.target) {
    // agar siz meni new siz bajarsangiz
    return new User(name); // ...Men siz uchun new ni qo'shaman
  }

  this.name = name;
}

let john = User("Elbek"); // new User ga yo'naltiradi
alert(john.name); // Elbek

Ushbu yondashuv ba’zan sintaksisni yanada moslashuvchan qilish uchun kutubxonalarda qo’llaniladi. Shunday qilib, odamlar funktsiyani new yoki oddiy chaqirishlari mumkin va u hali ham ishlaydi.

Ehtimol, hamma joyda foydalanish yaxshi narsa emas, chunki new ni tashlab qo’yish nima sodir bo’layotganini chunish uchun biroz qiyinroq. new bilan hammamiz bilamizki, yangi obyekt yaratilmoqda.

Konstruktorlardan qiymatni qaytarish

Odatda, konstruktorlarda return ifodasi mavjud emas. Ularning vazifasi barcha kerakli narsalarni this ga yozishdir va bu avtomatik ravishda natijaga aylanadi.

Agar return ifodasi bo’lsa, unda qoida oddiy:

• Agar return obyekt bilan chaqirilsa, u this o’rniga qaytariladi.
• Agar return ibtidoiy bilan chaqirilsa, unga e’tibor berilmaydi.

Boshqacha qilib aytganda, obyekt bilan return ushbu obyektni qaytaradi, qolgan barcha hollarda this qaytariladi.

Masalan, return orqali obyektni qaytarish bu yerda this ni bekor qiladi:

function BigUser() {
  this.name = "Elbek";

  return { name: "Godzilla" }; // <-- obyektni qaytaradi
}

alert(new BigUser().name); // Godzilla, bu obyektni oldi ^^

Va bu yerda bo’sh return bilan bir misol (yoki biz undan keyin ibtidoiylarni qo’yishimiz mumkin, muhim emas):

function SmallUser() {
  this.name = "Elbek";

  return; // bajarilishini tugatadi, this ni qaytaradi

  // ...
}

alert(new SmallUser().name); // Elbek

Odatda konstruktorlarda return ifodasi mavjud emas. Ushbu blokda tilni o’rganishdagi bo’shliqlarni qoldirmaslik uchun obyektni qaytarish bilan bog’liq alohida xatti-harakatlar haqida so’z yuritdik.

let user = new User; // <-- qavslar yo'q
// bir xil
let user = new User();

Konstruktorda usullar

Obyektlarni yaratish uchun konstruktor funktsiyalaridan foydalanish katta moslashuvchanlikni beradi. Konstruktor funktsiyasi obyektni qanday qurish va unga nimani kiritish kerakligini belgilaydigan parametrlarga ega bo’lishi mumkin.

Albatta, biz this ga nafaqat xususiyatlarni, balki usullarni ham qo’shishimiz mumkin.

Masalan, quyida new User(name) berilgan name va sayHi usuli bilan obyekt yaratadi:

function User(name) {
  this.name = name;

  this.sayHi = function() {
    alert( "Mening ismim: " + this.name );
  };
}

let john = new User("Oybek");

john.sayHi(); // Mening ismim: Oybek

/*
john = {
   name: "Oybek",
   sayHi: function() { ... }
}
*/

Xulosa

• Konstruktor funktsiyalari yoki qisqacha konstruktorlar muntazam funktsiyalardir, ammo ularni birinchi bo’lib katta harf bilan nomlash bo’yicha umumiy kelishuv mavjud.
• Konstruktor funktsiyalari faqat new yordamida chaqirilishi kerak. Bunday chaqiruv boshida bo’sh this ni yaratishni va oxirida to’liqni qaytarish nazarda tutadi.

Biz bir nechta o’xshash obyektlarni yaratish uchun konstruktor funktsiyalaridan foydalanishimiz mumkin.

JavaScript ko’plab o’rnatilgan til obyektlari uchun konstruktor funktsiyalarini taqdim etadi: sanalar uchun Data, to’plamlar uchun Set va biz o’rganishni rejalashtirgan boshqa narsalar.