Döngüler: while ve for

Çoğu zaman aynı bir sıra ile tekrar yapma ihtiyacı duyulabilirsiniz.

Örneğin bir listede bulunan ürünlerin sıra ile çıktısını almak. Veya aynı kodu 1-10’a kadar olan sayılar için çalıştırmak.

Döngü aynı kod parçacığının birden fazla defa çalıştırılmasına denir.

“while” döngüsü

while döngüsü aÅŸağıdaki gibi bir yazıma sahiptir:

while (koÅŸul) {
  // kod
  // veya döngünün gövdesi
}

koÅŸul doÄŸru iken(while), döngü gövdesinde bulunan kod çalıştırılır.

ÖrneÄŸin, aÅŸağıdaki kod i < 3 iken çalışır.

let i = 0;
while (i < 3) { // önce 0, sonra 1, sonra 2
  alert( i );
  i++;
}

Döngünün gövdesinde bulunan kodun her çalışmasına tekerrür(iteration) denir. Yukarıdaki örnekte gövde 3 defa tekerrür etmiştir.

EÄŸer i++ gibi bir kod olmasaydı, teoride kod sonsuza kadar devam ederdi. Pratikte ise tarayıcınız bu kodun uzun süre çalışmasını engeller, sunucu tabanlı JavaScript yazdığınızda ise bu iÅŸlem durdurulur.

Sadece karşılaÅŸtırma deÄŸil, bir ifade veya deÄŸiÅŸken koÅŸul olabilir. While döngüsü tarafından alınan tüm ifadeler boolean’a dönüştürülür.

ÖrneÄŸin, while(i != 0 ) while(i)'de olabilir.

let i = 3;
while (i) {  // i 0 olduğunda koşul `yanlış` olur ve döngü biter.
  alert( i );
  i--;
}

let i = 3;
while (i) alert(i--);

“do…while” döngüsü

do..while döngüsü kullanarak koÅŸul kontrolünü sonda yapmak mümkündür.

do {
  // döngü gövdesi
} while (condition);

Döngü önce gövdeyi çalıştırır, sonra koşul kontrolü yapar ve eğer doğruysa tekrar döngü gövdesini çalıştırır.

Örneğin:

let i = 0;
do {
  alert( i );
  i++;
} while (i < 3);

Bu ÅŸekilde döngü yazımı çok nadir olarak kullanılır. Kullanılmasının en önemli amacı en azından bir defa ne olursa olsun gövdenin çalıştırılma istenmesidir. Genelde while(..){} ÅŸekli tercih edilir.

“for” döngüsü

for döngüsü en fazla kullanılan döngüdür.

Aşağıdaki şekilde kullanıma sahiptir:

for (başla; koşul; adım) {
  // ... döngü gövdesi ...
}

Örnekler üzerinden incenecek olursa. AÅŸağıdaki döngü alert(i) yi i 0 dan 3 olana kadar çalıştırır.(3 dahil deÄŸil)

for (let i = 0; i < 3; i++) { // shows 0, then 1, then 2
  alert(i);
}

Bölüm bölüm inceleyecek olursak

Genel döngü algoritması aşağıdaki gibidir:

Çalışmaya başlar
→ (if koşul → gövdeyi çalıştır ve adımı çalıştır.)
→ (if koşul → gövdeyi çalıştır ve adımı çalıştır.)
→ (if koşul → gövdeyi çalıştır ve adımı çalıştır.)
→ ...

Eğer döngüleri yeni görüyorsanız, belki geri dönüp bu olanları sırasıyla kağıda yazarak takip ederseniz sizin için daha iyi olacaktır.

Yukarıdaki kodda tam olarak ne oluyor peki:

// for (let i = 0; i < 3; i++) alert(i)

// Çalışmaya başla
let i = 0
// if koşul → gövdeyi çalıştır ve adımı çalıştır
if (i < 3) { alert(i); i++ }
// if koşul →  gövdeyi çalıştır ve adımı çalıştır
if (i < 3) { alert(i); i++ }
// if koşul →  gövdeyi çalıştır ve adımı çalıştır
if (i < 3) { alert(i); i++ }
// ...bitir, çünkü şimdi i=3

for (let i = 0; i < 3; i++) {
  alert(i); // 0, 1, 2
}
alert(i); // hata! böyle bir değişken bulunamadı.

let i = 0;

for (i = 0; i < 3; i++) { // var olan deÄŸiÅŸkeni kullan
  alert(i); // 0, 1, 2
}

alert(i); // 3, görünür halde çünkü değişken döngünün dışında tanımlandı.

Bazı bölümlerin pas geçilmesi

for döngüsünün her bölümü pas geçilebilir.

ÖrneÄŸin başlangıç bölümüne ihtiyaç yoksa pas geçilebilir.

Örneğin:

let i = 0; // i'yi tanımlanıp 0 değeri atandı

for (; i < 3; i++) { // "başlangıç"'a ihtiyaç yok
  alert( i ); // 0, 1, 2
}

basamak bilgisini silmek de mümkün:

let i = 0;

for (; i < 3;) {
  alert( i++ );
}

Döngü while(i<3) ile aynı oldu.

Aslında her şeyi silebiliriz:

for (;;) {
  // sonsuz döngü
}

Dikkat ederseniz for döngüsü yazarken noktalı virgüller ; yazılmalıdır, aksi halde yazım hatası verir.

Döngüyü kırma

Normalde döngüler koÅŸul yanlış olduÄŸunda biter.

Fakat bazı durumlarda bu döngü kırılabilir ( break ).

Örneğin, kullanıcıdan bir dizi sayı girmesini istediniz eğer boş bir değer girerse döngüyü kırabilirsiniz.

let toplam = 0;

while (true) {

  let deger = +prompt("Bir sayı giriniz", '');

  if (!deger) break; // (*)

  toplam += deger;

}
alert( 'Toplam: ' + toplam );

break talimatı (*) satırında görüldüğü üzere. EÄŸer kullanıcı boÅŸ deÄŸer girerse doÄŸrudan döngü durur ve döngüden sonraki ilk satıra atlar. Yani alert çalışır.

“Sonsuz döngü” + break birlikte kullanıldığında baÅŸlangıçta koÅŸul kontrol edilmese de olur ama döngü gövdesinde veya sonunda kontrol edilmesi gerekir denen döngüler için güzel bir birliktelik oluÅŸturur. Bu döngü içerisinde birçok defa koÅŸul kullanılarak döngü kırılabilir.

Bir sonraki tekerrüre geçme

continue, break in daha hafif versiyonudur. Döngüyü tamamen kırmaz da zorla bir sonraki tekerrüre geçer(tabi koÅŸul saÄŸlanıyorsa)

O anda tekrar eden deÄŸer ile iÅŸimiz bitti ve bir sonraki tekrar geçmek istendiÄŸinde continue kullanılır.

for (let i = 0; i < 10; i++) {

  // Eğer 2'ye bölünebiliyorsa bir sonraki adıma atlar.
  if (i % 2 == 0) continue;

  alert(i); // ekranda 1, 3, 5, 7, 9 değerleri gösterilir.
}

i nin çift deÄŸerleri için döngü gövdesi durdurulur, sonraki adıma geçilir. Bundan dolayı alert sadece tek deÄŸerler için çalışır.

for (let i = 0; i < 10; i++) {

  if (i % 2) {
    alert( i );
  }

}

if (i > 5) {
  alert(i);
} else {
  continue;
}

(i > 5) ? alert(i) : continue; // `continue` burada kullanılamaz!!!

break/continue için etiket tanımlanması ( Label )

Bazen birden fazla döngü içinden tek bir break ile çıkılma ihtiyacı duyulabilir. ÖrneÄŸin aÅŸağıdaki kodda döngü i ve j kordinatlarını ekranda gösterir:

for (let i = 0; i < 3; i++) {

  for (let j = 0; j < 3; j++) {

    let deger = prompt(`Kordinattaki deÄŸer (${i},${j})`, '');

    // Burada döngüden çıkmak istersem ne yapmalıyım?

  }
}

alert('Bitti!');

Eğer kullanıcı iptale basarsa döngü iptal edilmelidir.

Normalde içerideki döngü için deger’e deÄŸer atadıktan sonra duruma göre içteki döngü kırılabilir. Fakat bu yeterli deÄŸildir. Bu gibi durumlarda Labels veya etiket ile sorun çözülebilir.

etiket döngüden önce bir kolon ile döngüyü tanımlamak için kullanılır.

etiketAdi: for (...) {
  ...
}

break <etiketAdi> cümlesi bu etiketin olduÄŸu yeri kırar.

Aşağıdaki gibi:

ust_dongu: for (let i = 0; i < 3; i++) {

  for (let j = 0; j < 3; j++) {

    let giris = prompt(`Kordinattaki deÄŸer (${i},${j})`, '');

    // Eğer iptal edildi veya boş bir değer girildiyse dışarıdaki döngüyü de kır.
    if (!giris) break ust_dongu; // (*)

    // deÄŸer ile bir ÅŸeyler yap.
  }
}
alert('Bitti!');

Yukarıdaki kodda break ust_dongu adımına gelirse üste doÄŸru ust_dongu aranır ve bulunduÄŸu yerde kırılır.

Böylece kontrol doÄŸrudan (*), alert('Bitti!')ye geçer.

Etiketi başka bir satıra geçirmekte mümkündür.

ust_dongu:
for (let i = 0; i < 3; i++) { ... }

continue talimatı da etiket ile kullanılabilir. Bu durumda etiketin yazılı olduÄŸu yere atlar.

break etiket;  // etikete atlar deÄŸil mi?.

etiket: for (...)

Özet

Bu konuda 3 farklı döngü işlendi:

• while – Her tekerrürden önce koÅŸul kontrol edilir
• do..while – KoÅŸul tekerrürden sonra kontrol edilir.
• for (;;) – Her tekerrürden önce koÅŸul kontrol edilir. Farklı seçenekler mevcuttur.

Sonsuz döngü yapmak için genelde while(true) kullanılır. Böyle döngüler de diÄŸerleri gibi break talimatıyla kırılabilir.

EÄŸer o anki tekerrür ile iÅŸimiz bitti ve bir sonrakine geçmek istiyorsanız continue kullanmanız lazım.

break/continue ile döngüden önce yazılan etikete atlamak veya üst döngüyü kırmak mümkündür.