JavaScript incelikleri

Bu bölümde kısaca JavaScript dilinde hali hazırda öğrendiğiniz fakat özellikle dikkat etmeniz gereken inceliklerden bahsedilecektir.

Kod Yapısı

Cümleler birbirinden noktalı virgül ile ayrılır:

alert('Merhaba'); alert('Dünya');

Genelde, yeni satıra geçmekte noktalı virgül görevi görür. Bundan dolayı aşağıdaki kod da çalışır:

alert('Merhaba')
alert('Dünya')

Buna “otomatik noktalı virgül koyma” denir. Bazen çalışmaz, örneğin:

alert("Bu mesajdan sonra hata verecek")

[1, 2].forEach(alert)

Çoğu kod klavuzu her cümlenizin sonuna noktalı virgül kullanmanız gerektiği kanısındadır.

Noktalı virgüller {..} kod bloÄŸu sonunda gerekli deÄŸildir, örneÄŸin döngüler:

function f() {
  // fonksiyon tanımından sonra noktalı virgül yazılmaz
}

for(;;) {
  // döngüden sonra noktalı virgül yazılmaz
}

… Diyelim ki yine de noktalı virgül koymak istediniz. Bu bir hata değildir, önemsenmez.

Daha fazlasına Kod yapısı bölümünden bakabilirsiniz.

Sıkı Mod

JavaScript’in tüm modern özelliklerini kullanabilmek için, "use strict" kullanmanız gerekmektedir.

'use strict';

...

Bu talimatı dosyanın başında veya fonksiyonun başında belirtmeniz gerekmektedir.

"use strict" kullanmadan da her ÅŸey çalışır. Fakat eski tipte ve uyumluluk modunda çalışır. Modern davranışı seçerseniz böylece son yenilikleri uyumluluk modu olmadan da çalıştırabilirsiniz.

Bazı modern özellikler ise uyumluluk modunda da çalışmaz sadece sıkı modda çalışır. Bunlara ilerleyen zamanlarda değinilecektir. Dahası için: Modern mod, "use strict".

DeÄŸiÅŸkenler

Şu şekillerde tanımlanabilir:

• let
• const (sabit, deÄŸiÅŸtirilemez)
• var (eski tip)

Değişkenler isimlendirilirken aşağıdakileri içerebilir:

• Harf ve sayıları içerebilir fakat ilk karakter sayı olamaz.
• $ ve _ gibi karakterler diÄŸer karakterle aynı niteliktedir ve her yerde kullanılabilir.
• Latin olmayan yani Arapça, Japonca, Çince gibi diller de kullanılabilir fakat genelde kullanılmaz.

Değişkenler dinamik yazıma sahiptir ve her şeyi tutabilirler:

let x = 5;
x = "Ahmet";

7 çeşit veri tipi bulunmaktadır:

• number ( sayı ) floating-point ve doÄŸal sayılar için kullanılır.
• string (karakter dizileri),
• boolean Mantıksal deÄŸerler için dogru/yanlis,
• null – sadece null deÄŸerini tutar ve bu da “boş” veya “varolmayan” anlamına gelir,
• undefined – sadece undefined deÄŸerine sahiptir. Bu da “deÄŸer atanmamış” demektir,
• object ve symbol – karmaşık veri yapıları için ve tek tanıtıcı(unique identifier) için kullanılabilir. Bu konular henüz anlatılmadı.

typeof operatörü deÄŸerin tipini döndürür, fakat ÅŸu hallerde hata verir:

typeof null == "object" // hata verir
typeof function(){} == "function" // fonksiyonlara özel davranılır.

Dahası için: Değişkenler ve Veri Tipleri konularına bakabilirsiniz.

EtkileÅŸim

Şu anda tarayıcıyı çalışma ortamı olarak kullandığınızdan dolayı, bazı basit arayüz fonksiyonlarını bilmekte fayda var:

prompt(soru[, varsayılan])

soru sor ve kullanıcının girdiÄŸi deÄŸeri döndür. EÄŸer kullanıcı “iptal” tuÅŸuna bakarsa null döndür.

confirm(soru)

soru sor ve “Tamam” mı yoksa “İptal” mi diye seçenekler sun. Sonuçta seçilene göre true/false döndür.

alert(mesaj)

Mesajın çıktısını ekrana uyarı olarak ver.

Tüm bu fonksiyonlar modal dır. Tekrar hatırlatmak gerekirse modallar kullanıcının etkileşimi olana kadar kodu durdururlar. Yani kullanıcıdan cevabı beklerler.

Örneğin:

let ziyaretci = prompt("Adınız?", "İbrahim");
let cayIstermi = confirm("Biraz çay ister misiniz?");

alert( "Ziyaretçi: " + ziyaretci ); // İbrahim
alert( "Çay isteriyor mu?: " + cayIstermi ); // true

Dahası için: Etkileşim: alarm kutusu, kullanıcıdan bilgi isteme, onaylama.

Operatörler

JavaScript aşağıdaki operatörleri destekler:

Aritmetiksel

Normal iÅŸlemler: * + - /, mod alma % ve ** üs alma için bu operatörler kullanılır.

EÄŸer operandlardan birisi karakter ise diÄŸer taraf sayı bile olsa + kullanıldığında bu iki deÄŸer de karakter olarak varsayılır

alert( '1' + 2 ); // '12', karakter dizisi
alert( 1 + '2' ); // '12', karakter dizisi

DeÄŸer atama

Basit bir ÅŸekilde a = b ÅŸeklinde kullanılabilir. Veya birleÅŸik olarak a *= 2 gibi de kullanıma sahiptir.

Bit seviyesi iÅŸlemler

Bit seviye operatörleri şu şekilde kullanılabilir: docs

Üçlü operatör

Üç tane paremetreden oluÅŸur: koÅŸul ? sonucA : sonucB. EÄŸer koÅŸul doÄŸru ise sonucA döndürür, yanlış ise sonucB

Mantıksal operatörler:

Mantıksal VE &&, VEYA || operatörleri ile bu iÅŸlemler yapılabilir.

Karşılaştırma

EÅŸitlik kontrolü ==, farklı tipteki verileri sayıya çevirip kontrol eder. null ve undefined hariç, bu ikisi de birbirine eÅŸittir.

alert( 0 == false ); // true
alert( 0 == '' ); // true

sıkı eşitlik operatörü === bu çeviriyi yapmamaktadır: farklı tipler her zaman farklı deÄŸerler ifade eder, öyleyse:

null ve undefined deÄŸerleri özeldir: == ÅŸeklinde birbirlerine eÅŸittirler. Fakat baÅŸka hiçbir deÄŸere eÅŸit deÄŸildirler. Büyüktür/Küçüktür karşılaÅŸtırmasında karakter dizileri karakter karakter karşılaÅŸtırılır. DiÄŸer tipler sayıya çevrilir.

Geri kalan operatörleri daha derin bir biçimde Operatörler, Karşılaştırmalar, Mantıksal Operatörler bölümlerinden inceleyebilirsiniz.

Döngüler

• Åžimdiye kadar 3 çeÅŸit döngü iÅŸlendi:

  // 1
  while (koÅŸul) {
    ...
  }
  
  // 2
  do {
    ...
  } while (koÅŸul);
  
  // 3
  for(let i = 0; i < 10; i++) {
    ...
  }

• for(let...) içinde tanımlanan deÄŸiÅŸkenler sadece döngü içerisinden eriÅŸilebilirdir. Fakat leti pas geçip var olan deÄŸiÅŸkeni kullanmak da mümkündür.

• Direktifler break/continue döngüden çıkılmasını saÄŸlar. label kullanarak iç içe döngüde break/continue nereye dallanacağını belirleyebilirsiniz.

Detaylarına Döngüler: while ve for bölümünden erişebilirsiniz.

İlerleyen bölümlerde döngülerin nasıl objelerle başa çıktığı üzerinde durulacaktır.

“switch” yapısı

“switch” yapısı çoklu if kontrolleri yerine kullanılabilir. “switch” karşılaÅŸtırma için, sıkı karşılaÅŸtırmayı === kullanır.

Örneğin:

let age = prompt('Kaç yaşındasın?', 18);

switch (age) {
  case 18:
    alert("Çalışmaz"); // `prompt` ile tutulan değer sayı değil karakterdir!!!

  case "18":
    alert("Çalışır!");
    break;

  default:
    alert("Değer yukarıda bulunan koşullara uymamakta");
}

Detaylı bilgi için: "switch" cümleleri.

Fonksiyonlar

Şimdiye kadar üç faklı yolla fonksiyon yazılabileceği gösterildi:

1. Fonksiyon Tanımlama: Fonksiyon ana kod akışında.

   function toplam(a, b) {
     let sonuc = a + b;
   
     return sonuc;
   }

2. Fonksiyon ifadesi: Fonksiyon ifadenin içerisinde

   let toplam = function(a, b) {
     let sonuc = a + b;
   
     return sonuc;
   }

   Fonksiyon ifadesi bir isme sahip olabilir fakat bu isim sadece bu fonksiyon içinde kullanılabilir. ÖrneÄŸin = toplam = function isim(a,b) gibi.

3. Ok fonksiyonları:

   // ifada saÄŸ tarafta
   let toplam = (a, b) => a + b;
   
   // Çoklu satır için {..} kullanılmalı ve `return` ile değerin döndürülmesi gerekmektedir:
   let toplam = (a, b) => {
     // ...
     return a + b;
   }
   
   // argümansız
   let selamVer = () => alert("Merhaba");
   
   // tek argümanlı
   let ikiyeKatla = n => n * 2;

• Fonksiyonlar yerel deÄŸiÅŸkenlere sahip olabilirler: Bu deÄŸiÅŸkenler fonksiyon gövdesinde yazılır ve sadece fonksiyon içerisinde kullanılabilir.
• Parametreler varsayılan deÄŸerlere sahip olabilirler: function sum(a = 1, b = 2){...}
• Fonksiyonlar her zaman bir ÅŸey döndürürler. EÄŸer return kelimesi yoksa sonuçta yine de undefined döner.

Dahası için: Fonksiyonlar, "function-expressions-arrows" adresindeki makale bulunamadı.

Dahası var

Burada sadece JavaScrpt özelliklerinin kısa bir listesi verilmiştir. Şu ana kadar sadece basit anlamda bu dili inceledik. Gelecek konularda daha özel ve gelişmiş JavaScript özelliklerini inceleyebilirsiniz.