Fonksiyon Objeleri, NFE

Bildiğiniz gibi JavaScript’te fonksiyonlar değerdir.

Her değerin bir tipi olduğuna göre fonksiyonun tipi nedir?

JavaScript’te fonksiyon bir objedir.

Daha iyi görselleyebilmek adına fonksiyonlara “aksiyon objeleri” denebilir. Sadece çağırarak değil, obje olarak da davranabilirsiniz: özellik ekleme çıkarma, referans paslama vs.

“name” özelliği

Fonksiyon objelerinin kullanışlı özellikleri bulunmaktadır.

Örneğin, fonksiyonun ismi “name” özelliği ile alınabilir.

function selamVer() {
  alert("Selam");
}

alert(selamVer.name); // selamVer

“name” özelliği atama o kadar akıllıdır ki, fonksiyon tanımlama ifadelerindeki ismi bile doğru alır.

let selamVer = function() {
  alert("Selam");
}

alert(selamVer.name); // selamVer

Hatta atama varsayılan değer ile yapıldığında bile çalışır:

function f(selamVer = function() {}) {
  alert(selamVer.name); // selamVer (çalıştı!)
}

f();

Tanımda bu özelliğe “bağlamsal isim” denir. Eğer fonksiyonda böyle bir şey yoksa, tanımlama bunu içerikten alır.

Nesne metodlarının da isimleri vardır:

let kullanici = {

  selamVer() {
    // ...
  },

  yolcuEt: function() {
    // ...
  }

}

alert(kullanici.selamVer.name); // selamVer
alert(kullanici.yolcuEt.name); // yolcuEt

Burada bir sihir yoktur. İsmin çıkarılamadığı birçok durum meydana gelebilir.

Böyle durumlarda aşağıdaki gibi boş dönerler:

// Dizinin içerisinde fonksiyon yaratılması
let arr = [function() {}];

alert( arr[0].name ); // <boÅŸ>
// motorun doğru ismi bulmasına imkan yok bundan dolayı boş dönüyor.

Pratikte çoğu fonksiyonun ismi bulunmaktadır.

“length” özelliği

“length” adında ayrı bir özellik daha bulunmaktadır. Bu özellik fonksiyon parametrelerinin sayısını döndürür:

function f1(a) {}
function f2(a, b) {}
function many(a, b, ...more) {}

alert(f1.length); // 1
alert(f2.length); // 2
alert(many.length); // 2

Gördüğünüz gibi geriye kalan parametresi ... sayılmamaktadır.

length özelliÄŸi bazen diÄŸer fonksiyonların üzerinde çalışan fonksiyonlara bir iç bakış oluÅŸturur.

Mesela, aÅŸağıdaki kodda sorfonksiyonu soru parametresi alır ve belirli olmayan sayıda isleyici fonksiyonunu çağırır.

Kullanıcı cevap verdiÄŸinde isleyici(handler) çağırılır. Ä°ki türlü iÅŸleyici gönderilebilir:

• Argümansız fonksiyon, sadece pozitif cevaplarda çağırılır.
• Argümanlı fonksiyonlar, cevap alınan her durumda çağırılır.

Mantık şu şekildedir; cevap pozitif olduğunda argüman almayan isleyici calisir, fakat evrensel isleyiciye de izin verir.

isleyici’lerin doÄŸru çalışması için, length özelliÄŸinden faydalanılabilir.

function sor(soru, ...isleyiciler) {
  let dogruMu = confirm(soru);

  for(let isleyici of isleyiciler) {
    if (isleyici.length == 0) {
      if (dogruMu) isleyici();
    } else {
      isleyici(dogruMu);
    }
  }

}

// Olumlu cevap için, her ikisi çalışırken
// Olumsuz cevap için sadece ikincisi çalışmaktadır.
sor("Soru?", () => alert('Evet dedin'), sonuc => alert(sonuc));

Bu duruma polymorphism denilmektedir. Bu argümanlara tiplerine göre farklı davranma olayıdır. Bu bizim durumumuzda length’e baÄŸlıdır. Bu fikir JavaScript kütüphanelerinde de kullanılmaktadır.

Özelleştirilmiş özellikler

Kendi özelliÄŸinizi eklemek de mümkündür. ÖrneÄŸin aÅŸağıda counter özelliÄŸi ile toplan çaÄŸrı sayısı tutulmaktadır:

function selamVer() {
  alert("Selam");

  // Kaç defa çağırıldığını tutar.
  selamVer.counter++;
}
selamVer.counter = 0; // ilk deÄŸer

selamVer(); // Selam
selamVer(); // Selam

alert( `selamVer ${selamVer.counter} defa çağırılmıştır` ); // selamVer 2 defa çağırılmıştır.

Fonksiyon özellikleri closure kullanılarak tekrardan yazılabilir. Örneğin yukarıdaki sayaç örneğini Closure kullanarak tekrardan yazacak olursak:

function makeCounter() {
    // let count = 0 yazmak yerine

  function counter() {
    return counter.count++;
  };

  counter.count = 0;

  return counter;
}

let counter = makeCounter();
alert( counter() ); // 0
alert( counter() ); // 1

count artık fonksiyonun içerisinde bulunur, dış ortamda deÄŸil.

Closure kullanmak iyi mi kötü mü?

EÄŸer sayac’ın deÄŸeri dışarıdaki deÄŸiÅŸkende bulunuyorsa, dışta bulunan kod buna eriÅŸemez. Sadece içteki fonksiyon bunu modifiye edebilir. Bu da anca fonksiyona baÄŸlıysa gerçekleÅŸebilir:

function makeCounter() {

  function counter() {
    return counter.count++;
  };

  counter.count = 0;

  return counter;
}

let counter = makeCounter();

counter.count = 10;
alert( counter() ); // 10

Bundan dolayı asıl önemli olan sizin hangi şekilde kullanmak istediğiniz.

İsimlendirilmiş Fonksiyon İfadeleri ( Named Function Expression – NFE )

İsimlendirilmiş fonksiyon ifadeleri , NFE, daha önce kullandığımız Fonksiyon İfadelerinin isimlendirilmiş halidir.

Örneğin, sıradan bir Fonksiyon İfadesi incelenecek olursa:

let selamVer = function(kim) {
  alert(`Selam, ${kim}`);
};

… isimlendirilirse:

let selamVer = function func(kim) {
  alert(`Merhaba, ${kim}`);
};

Peki buradaki mantık ne? Ayrıca bir "func" eklemenin ne anlamı var?

Tekrar etmek gerekirse, hala bir Fonksiyon Ä°fadeniz var. Fonksiyon ifadesine "function" 'dan sonra "func" eklemek bu fonksiyonu Fonksiyon Tanımı haline getirmez çünkü hala bir atama operasyonu ile tanımlanmıştır.

Böyle bir isim eklemek hiçbir soruna neden olmaz.

Fonksiyon hala selamVer() ÅŸeklinde kullanılabilir:

let selamVer = function func(kim) {
  alert(`Selam, ${kim}`);
};

selamVer("Ahmet"); // Selam, Ahmet

func ismine ait iki tane özellik vardır:

1. Bu şekilde fonksiyonun kendisine içerisinden referans vermek mümkündür.
2. Fonksiyonun dışından erişilemez.

ÖrneÄŸin, selamVer fonksiyonu eÄŸer bir parametre olmadan çağırılırsa kendisini "Misafir" ile tekrardan çağırabilir.

let selamVer = function func(kim) {
  if (kim) {
    alert(`Selam, ${kim}`);
  } else {
    func("Misafir"); // kendisni yeniden çağırabilir.
  }
};

selamVer(); // Selam, Misafir

// Fakat aşağıdaki çalışmayacaktır:
func(); // func tanımlı değildir. ( Fonksiyonun dışından erişilemez.)

Peki neden func kullanıyoruz? Sadece selamVer kullansak olmaz mı?

Aslında çoğu durumda olur:

let selamVer = function(kim) {
  if (kim) {
    alert(`Selam, ${kim}`);
  } else {
    selamVer("Misafir");
  }
};

Buradaki problem selamVer’in deÄŸeri deÄŸiÅŸebilir. Fonksiyon diÄŸer bir deÄŸiÅŸkene gidebilir ardından hatalar vermeye baÅŸlar.

let selamVer = function(kim) {
  if (kim) {
    alert(`Selam, ${kim}`);
  } else {
    selamVer("Misafir");
  }
};

let hosGeldin = selamVer;
selamVer = null;

hosGeldin(); //Artık selamVer çağırılamaz.

Bunun olmasının nedeni fonksiyonun selamVer’i dış ortamdan alıyor olmasıdır. Yerel bir selamVer bulunmadığından dıştaki deÄŸiÅŸken kullanılmaktadır. O anda da dışta bulunan selamVer null’dur.

Opsiyonel olarak konulan isim tam olarak Fonksiyon İfadesinin bu problemini çözer.

Bunu kullanarak kod şu şekilde düzeltilebilir:

let selamVer = function func(kim) {
  if (kim) {
    alert(`Selam, ${kim}`);
  } else {
    func("Misafir"); // Şimdi hepsi doğru şekilde çalışır.
  }
};

let hosGeldin = selamVer;
selamVer = null;

hosGeldin(); // Selam, Misafir (iç çağrı çalışır)

Åžimdi çalışır, bunun nedeni "func"'in lokal fonksiyon olmasındandır. Dışarıdan alınmaz ( dışarıdan görünmez de ). Bu ÅŸekilde yazıldığında var olan fonksiyonu referans vereceÄŸi garantidir.

Dışta bulunan kod hala selamVer veya hosGeldin deÄŸiÅŸkenlerine sahiptir. Dıştaki deÄŸiÅŸkenlere bir ÅŸey olsa bile func"iç fonksiyon ismi"'dir. Kendisini gizli biçimde çağırabilir.

Özet

Fonksiyonlar objedir.

Özellikleri şu şekildedir:

• name – Fonksiyon ismi. Sadece fonksiyon tanımlama da deÄŸil, atamalar ve obje özellikleri için.
• length – Fonksiyon tanımındaki argüman sayısı, geriye kalan parametreleri ( … ) sayılmaz.

Eğer fonksiyon Fonksiyon Tanımı yöntemi ile ( ana akışta olmayan ) tanımlanmışsa ve isim taşıyorsa buna İsimlendirilmiş Fonksiyon Tanımı denir. İsim içersiinde veya recursive çağrılarda kullanılabilir.

Fonksiyonlar ayrıca başka özelliklerde taşıyabilirler. Çoğu bilinen JavaScript kütüphanesi bu özelliği ziyadesiyle kullanır.

Genelde bir “ana” fonksiyon ve bu fonksiyona baÄŸlı birçok “yardımcı” fonksiyon tanımlarlar. ÖrneÄŸin jquery $ adında bir fonksiyon oluÅŸturur. lodash fonksiyonu _ adında bir fonksiyon oluÅŸturu. Ardıncan _.clone, _.keyBy gibi özellikleri ekler. Dökümantasyon’u inceleyebilirsiniz. Aslında, global alanda baya temiz çalışırlar. Böylece bir kütüphane bir tane global deÄŸiÅŸken vermiÅŸ olur. Bu da isimlerin birbiriyle çakışmasını engeller.

Bundan dolayı bir fonksiyon kendince bir iş yapabilir ve özellikleri vasıtasıyla başka fonksiyonalitelere de sahip olabilir.