زنجیره‌ی اختیاری یا optional chaining '?.'

زنجیره‌ی اختیاری .? روشی بدون خطا برای دستیابی به ویژگی‌های(properties) داخلی شیء است حتی در زمانی Ú©Ù‡ ویژگی میانی وجود نداشته باشد

مشکل “ویژگی ناموجود”

اگر به تازگی شروع به خواندن آموزش و یادگیری جاوااسکریپت کرده‌اید ، شاید این مشکل را هنوز لمس نکرده‌اید، اما این یک مشکل کاملاً رایج است.

به عنوان مثال، بیایید بگوییم شیءهای user را داریم Ú©Ù‡ اطلاعاتی درباره کاربرهای ما در خود دارد.

اکثر کاربران ما در ویژگی user.address آدرس‌هایی دارند Ùˆ خیابان را در user.address.street دارند ولی بعضی از آنان این اطلاعات را ارائه نکرده‌اند.

در چنین موردی، اگر ما تلاش کنیم مقدار user.address.street را دریافت کنیم، Ùˆ کاربر آدرس نداشته باشد، با خطا مواجه می‌شویم:

let user = {}; // "address" یک کاربر بدون ویژگی

alert(user.address.street); // !خطا

این یک خروجی قابل حدس است٬ جاوااسکریپت اینگونه کار می‌کند. تا زمانی Ú©Ù‡ user.address برابر با undefined است تلاش برای گرفتن user.address.street با خطا مواجه میشود.

ولی در بسیاری از موارد عملی، ما ترجیح می‌دهیم به جای خطا، ‍undefined را دریافت کنیم (به معنای “بدون خیابان”).

…و مثالی دیگر. در توسعه وب، ما می‌توانیم یک شیء Ú©Ù‡ با یک المان در صفحه مطابقت دارد را با استفاده از یک متد خاص، مانند document.querySelector('.elem') بگیریم Ùˆ این متد هنگامی Ú©Ù‡ چنین المانی وجود نداشته باشد null را برمی‌گرداند:

// document.querySelector('.elem') خواهد شد اگر المنت وجود نداشته باشد null برابر با
let html = document.querySelector('.elem').innerHTML; // باشد خطا خواهد داد null اگر

باری دیگر، اگر اِلمان وجود نداشته باشد ما هنگام دسترسی به ویژگی .innerHTML از null ارور دریافت می‌کنیم. Ùˆ در بعضی موارد، وقتی Ú©Ù‡ نبودِ اِلمان طبیعی است، ما می‌خواهیم از خطا جلوگیری کنیم Ùˆ فقط html = null را به عنوان نتیجه قبول کنیم.

چگونه می‌توانیم این کار را انجام دهیم؟

راه‌حل واضح این است Ú©Ù‡ قبل از اینکه به ویژگی آن دسترسی پیدا کنیم، مقدار آن را با if یا عمگر شرطی ? بررسی کنیم، به این صورت:

let user = {};

alert(user.address ? user.address.street : undefined);

الان بدون خطا کار می‌کند… ولی اصلا زیبا نیست. همانطور Ú©Ù‡ می‌بینید "user.address" دوبار در کد تکرار شده است.

اینجا می‌بینیم Ú©Ù‡ این موضوع چگونه برای document.querySelector بنظر می‌رسد:

let html = document.querySelector('.elem') ? document.querySelector('.elem').innerHTML : null;

می‌توانیم ببینیم Ú©Ù‡ جستجوی المان document.querySelector('.elem') اینجا دوبار فراخوانی شده است. این خوب نیست.

برای ویژگی‌هایی با تو در تویی عمیق‌تر، حتی زشت‌تر می‌شود چون تکرارهای بیشتری نیاز است.

برای مثال بیاید مقدار user.address.street.name را با روشی مشابه بگیریم.

let user = {}; // کاربر آدرسی ندارد

alert(user.address ? user.address.street ? user.address.street.name : null : null);

این افتضاح است، یک نفر ممکن است حتی با درک این کد مشکل داشته باشد.

راه بهتری برای نوشتن آن وجود دارد، با استفاده از عملگر &&:

let user = {}; // کاربر آدرسی ندارد

alert( user.address && user.address.street && user.address.street.name ); // undefined (بدون خطا)

استفاده از AND در کل مسیر رسیدن به ویژگی، وجود همه اجزا را تضمین می‌کند (اگر این چنین نباشد، ارزیابی متوقف می‌شود)، اما آن هم ایده‌آل نیست.

همانطور Ú©Ù‡ می‌بینید نام ویژگی‌ها همچنان در کد تکرار می‌شوند. به طور مثال در قطعه کد بالا user.address سه بار تکرار شده است.

به همین دلیل زنجیره‌ی اختیاری .? به زبان اضافه شد. تا این مشکل را برای همیشه برطرف کند!

زنجیره‌ی اختیاری

زنجیره‌ی اختیاری .? اگر مقدار قبل از قسمت ?. برابر با undefined یا null باشد ارزیابی را متوقف می‌کند Ùˆ مقدار undefined را برمی‌گرداند.

در ادامه این مقاله، برای اختصار، خواهیم گفت Ú©Ù‡ اگر چیزی null Ùˆ undefined نباشد، “وجود دارد”.

یا به عبارت دیگر value?.prop:

• اگر value وجود داشته باشد، مثل value.prop کار می‌کند،
• در غیر اینصورت (زمانی Ú©Ù‡ value برابر با undefined/null است) مقدار undefined را برمی‌گرداند.

کد پایین راهی مطمئن برای دسترسی به user.address.street با استفاده از .? است:

let user = {}; // کاربر آدرسی ندارد

alert( user?.address?.street ); // undefined (بدون خطا)

حالا کد کوتاه و تمیز است، بدون هیچ تکرار اضافه‌ای.

اینجا مثالی با استفاده از document.querySelector داریم:

let html = document.querySelector('.elem')?.innerHTML; // خواهد بود undefined اگر المانی وجود نداشته باشد

خواندن آدرس با استفاده از user?.address حتی اگر شیء user وجود نداشته باشد هم کار می‌کند:

let user = null;

alert( user?.address ); // undefined
alert( user?.address.street ); // undefined

لطفا توجه داشته باشید: سینتکس .? مقدارهای قبلی را اختیاری می‌کند نه مقدارهای جلوی آن را.

مثلا در user?.address.street.name عبارت ‍.? اجازه می‌دهد Ú©Ù‡ user برابر با null/undefined باشد (Ùˆ در این صورت undefined را برمی‌گرداند)ØŒ اما این موضوع فقط برای user صادق است. به ویژگی‌های جلویی با سبک معمولی دسترسی پیدا می‌شود. اگر ما می‌خواهیم بعضی از ویژگی‌ها را اختیاری کنیم می‌توانیم تعداد بیشتری از . را با .? جایگزین کنیم.

// ReferenceError: user is not defined
user?.address;

کوتاه کردن اتصال

همانطور Ú©Ù‡ قبلا گفته شد عبارت .? اگر عبارت سمت Ú†Ù¾ آن وجود نداشته باشد، فوراً ارزیابی را متوقف می‌کند (اتصال را کوتاه می‌کند).

بنابراین، اگر فراخوانی تابعی یا عملیات دیگری در سمت راست .? وجود داشته باشند، اتفاق نمی‌افتند.

برای نمونه:

​```js run let user = null; let x = 0;

user?.sayHi(x++); // نمی‌رسد ++x و sayHi وجود ندارد، پس اجرای کد به فراخوانی “user”

alert(x); // 0 :مقدار افزایش نیافته پس ​```

انواع دیگر: ?.()، ?.[]

زنجیره‌ی اختیاری .? یک عمگر نیست بلکه یک ساختار سینتکسی خاص است Ú©Ù‡ با توابع Ùˆ براکت‌ها نیز کار می‌کند.

برای مثال ().? برای صدا زدن تابعی Ú©Ù‡ ممکن است وجود نداشته باشد هم کاربرد دارد.

در کد زیر، برخی از کاربران ما متد admin را دارند Ùˆ برخی خیر:

​```js run let userAdmin = { admin() { alert(“من ادمین هستم”); } };

let userGuest = {};

! userAdmin.admin?.(); // من ادمین هستم /!

! userGuest.admin?.(); // چیزی اتفاق نمی‌افتد (چنین متدی وجود ندارد) /! ​```

اینجا، در هر دو خط، ما ابتدا از نقطه (userAdmin.admin) برای گرفتن ویژگی ‍admin استفاده می‌کنیم به خاطر اینکه فرض می‌کنیم Ú©Ù‡ شیء ‍user حتما وجود دارد پس خواندن از آن مطمئن است.

سپس ().? عبارت سمت Ú†Ù¾ را بررسی می‌کند: اگر تابع ‍admin وجود داشته باشد اجرا می‌شود (برای userAdmin صدق می‌کند). در غیر اینصورت (برای userGuest) ارزیابی بدون خطا متوقف می‌شود.

سینتکس [].? نیز کار می‌کند، اگر ما می‌خواهیم از براکت به جای نقطه . برای دستیابی به ویژگی‌ها استفاده کنیم. مشابه موارد قبلی، این سینتکس اجازه Ù…ÛŒ دهد تا با خیال راحت یک ویژگی از شیءای Ú©Ù‡ ممکن است وجود نداشته باشد را بخوانیم.

let key = "firstName";

let user1 = {
  firstName: "John"
};

let user2 = null;

alert( user1?.[key] ); // John
alert( user2?.[key] ); // undefined

ما می‌توانیم از .? با delete هم استفاده کنیم:

delete user?.name; // را حذف کن user.name وجود داشت user اگر

let user = null;

user?.name = "John"; // ارور، کار نمی‌کند
// undefined = "John" :چون اینگونه ارزیابی می‌شود

خلاصه

زنجیره‌ی اختیاری ?. سه Ø´Ú©Ù„ دارد:

1. obj?.prop – مقدار ‍‍obj.prop را اگر obj وجود داشته باشد برمی‌گرداند در غیر اینصورت مقدار undefined را برمی‌گرداند.
2. obj?.[prop] – مقدار ‍‍obj.[prop] را اگر obj وجود داشته باشد برمی‌گرداند در غیر اینصورت مقدار undefined را برمی‌گرداند.
3. obj.method() – ‍‍obj?.method را اگر obj وجود داشته باشد صدا می‌زند در غیر این صورت مقدار undefined را برمی‌گرداند.

همانطور Ú©Ù‡ می‌بینیم، همه آنها برای استفاده ساده Ùˆ آسان هستند. .? سمت Ú†Ù¾ را از نظر null/undefined بودن بررسی می‌کند Ùˆ اگر برابر با null/undefined نباشد اجازه می‌دهد تا ارزیابی ادامه یابد.

زنجیره‌ای از .? امکان دسترسی به ویژگی‌های تودرتو را هم فراهم می‌کند.

با این حال هنوز ما باید .? را با دقت اعمال کنیم، فقط درصورتی Ú©Ù‡ با توجه به منطق کد ما وجود نداشتن قسمت سمت Ú†Ù¾ قابل قبول باشد. تا اگر ارورهای برنامه‌نویسی رخ دادند، از ما پنهان نباشند.